گول زدن نافرجام تماشاگري که فيلم را دوست ندارد

يكشنبه ، 4 دی 1390 ، 03:59

جمشيد خاوري

عبدالرضا کاهاني فيلمساز جسوري است. اين جسارت از سوژه اولين آثارش (آنجا و آدم) هم مشخص بود. با اينکه هر دوي اين فيلم ها پس از نمايش در جشنواره فيلم فجر توقيف شدند اما نام کاهاني را آنقدر در رسانه ها و محافل هنري مطرح کردند که همه منتظر ديدن فيلم جديدش بمانند.

«بيست» و «هيچ» گر چه فيلم هاي خوبي بودند اما نام کاهاني را با يک حاشيه ناخواسته پيوند زدند و او را تبديل به فيلمساز معترضي کردند که فيلم هايش هميشه لب مرز توقيف حرکت مي کند!

کاهاني در «اسب حيوان نجيبي است» فارغ از ساختار فرم گرايي که در نخستين فيلم هايش داشته به سراغ سينمايي آمده که ذائقه اي عامه پسند دارد. گرچه «هيچ» فيلم قبلي اين فيلمساز نيز حال و هوايي کمدي داشت اما زيرساخت هاي فلسفي مستتر در فيلم، درکش را براي تماشاگر عام سخت مي کرد اما در «اسب ...» کاهاني زير ساخت فيلمش را مناسبات اجتماعي قرار داده است.

با اينکه فيلمساز سعي کرده داستان سرراستي را روايت کند اما با اين وجود، «اسب...» بزرگترين ضربه را از شخصيت ها و روابطي مي خورد که اصطلاحا" در فيلمنامه، درنيامده اند. شخصيت هاي فيلم، هر کدام به نوعي گرفتار هستند و يک جاي کارشان مي لنگد اما براي جور کردن پول ـ که حلال مشکلاتشان است ـ آواره خيابان ها مي شوند.

فيلمساز با انتخاب شخصيت هايي مشکل دار ـ که هريک نماينده قشري از جامعه هستند ـ خواسته به همه چيز انتقاد کند و کنايه بزند. از اقتصاد بگيريد (تاجري که از دوبي جنس آورده و ضرر کرده حالا لَنگ دو ميليون تومان است)، تا فرهنگ (مدير آموزشگاهي که از زن معتادش جدا شده حالا با منشي آموزشگاه رابطه دارد)، و ساير مسايل اجتماعي مثل اخاذي يک مامور نما، مشکلاتِ دوجنسه ها ، شرب الکل جوانان در پارتي هاي شبانه و غيره که در مجموع جامعه ايران را از هم گسيخته، بي بند و بار، مشوش و فاقد هويتي اصيل معرفي مي کند.

همه اينها باعث شده که فيلم، در رده آثار «سياه نما» قرار گيرد و منتقدان بگويند فيلمِ نجيبي نيست.

مشکل ديگري که «اسب...» دارد عدم تعادل فضاي حاکم بر فيلم است. کاهاني ظاهرا مي خواسته فيلمي رئال بسازد و واقعيت ها را نشان دهد اما از بديهي ترين اصل حاکم بر اين سينما يعني «باورپذيري» دور افتاده و داستانش در بعضي لحظات، منطق ندارد. اينکه همه آدمها در يک شب، بي پول باشند، اينکه صاحبخانه حميد دقيقا همان شب اجاره اش را مي خواهد و اينکه دوست رامين که يک تاجر بازاريست فاميلش فوت مي کند و نمي تواند به آنها کمک کند از جمله اتفاق هايي هستند که تصادفي بوده و به فيلم چسبانده شده اند.

از طرف ديگر تماشاگر، يک پيش داستانِ هر چند مختصر هم از شکيبا نمي بيند که چرا به زندان افتاده و اين پول را براي چه مي خواسته و اصلا چرا تصميم به اخاذي در لباس مامور نيروي انتظامي گرفته است؟ اما اين شخصيت ـ که نسبت به سايرين، همدلي برانگيزتر از آب درآمده ـ چند خصلت ما را به خودمان نشان مي دهد. از جمله اينکه معمولا به ديگران اعتماد نداريم، هر حرفي را خيلي زود، بدون تحقيق و مدرک باور مي کنيم، خودمان را ـ در هر پيشامدي ـ گناهکار و مقصر مي دانيم و بالاخره اينکه آنجا که بايد، اتحاد نداريم.

در کل اسب حيوان نجيبي است فيلمي پاره پاره است که نمي تواند حرف هاي زيادش را در قالب وقتي محدود و حتي با بياني نمادين و لحني اروتيک بزند چرا که غلوآميز است و به دليل يکطرفه به قاضي رفتن، با تماشاگري که خود در اين کشور زندگي مي کند ارتباط برقرار نمي کند. کاهاني در اين فيلم سعي در گول زدن تماشاگري دارد که دغدغه هاي فيلم برايش حاشيه هاي زندگي هستند و از آنجا که با اين موارد به صورت اتفاقي و با تفاوت هاي رئال برخورد مي کند، نمي تواند فيلم را دوست داشته باشد.